ДУНЁ ВОҚЕАЛАРИ ҒАЛВИРДА ёхуд ЕВРОНЬЮС (Евроянгиликлар) овоз йўлакчасида

2020-08-19T06:59:27+05:0019 Avgust, 2020|Умумий янгиликлар|

Бугун одамлар газетадан, китобдан, ҳатто “Ойнаи жаҳон” орқали бериладиган кўрсатувлардан олислаётгани бот-бот тилга олинмоқда. Бунинг сабабларини эса ҳар ким ўзича изоҳламоқда, айбни ўзининг қадами ва тафаккури етган жойдан изламоқда. Баъзан бунинг жавобини вақтнинг ўзи топиб беришига умид қилишмоқда. Бугунги мулоҳазаларимиз эса бу ҳақда эмас. Евроньюс телеканалининг дастурлари, иш услуби, журналистларининг маҳорати ва бир-биридан фарқли жиҳатлари ҳақида.

Евроньюс дастурларини томоша қилар эканмиз, уловсиз сайёҳга айланамиз,бир жойда ўтириб ер шарини кезиб чиқамиз. Журналистларининг таҳлилига, таҳририга, кадр ортидаги сирли овозига қойил қоламиз. Зеро, Евроньюснинг адолат ва ҳақиқат тамойилларига қараб “таъмирланган” ҳар бир материал қаъридаги инсон эрки тушунчаси ва ушбу доирадаги видеолавҳалар бизни доимо ҳайратлантираверади. Евроньюс ҳақиқати бу – журналистлари қаламининг ўнг ё сўлга чопқиллаб кетмаганидадир. Ер шари одамлари қалбига адолат сармоясини киритганидадир.

Евроньюс(Евроянгиликлар) – Европанинг ҳар кунги суткалик ахборот теледас­тури бўлиб, дунё воқеа-ҳодисаларининг видео ва аудио шарҳларини 13 тилда олиб боради. Ушбу телеканалга 1993 йил 1 январда асос солинган. 2009 йилда Евроньюснинг кабель, сунъий йўлдош­лар орқали ва ер усти эшиттиришлари 150 мамлакатда (Европа, Aфрика, Осиё, Aвстралия, Шимолий ва Жанубий Aмерика ва Яқин Шарқ) 294 миллиондан ортиқ хонадонларни қамраб олди. Евроньюс яралган илк лаҳзаларданоқ бир неча тилда ахборот узатувчи ягона канал бўлган.

Сўнгра, Европа радиоэшиттиришлар иттифоқининг ташаббуси билан замонамизнинг ахборот муаммоларига Европанинг жавобини етказиш ва Европа Иттифоқининг тобора ортиб бораётган таъсири билан қитъа халқларининг янги миллий ўзини ўзи идентификациялашни кучайтириш зарурлиги таклиф қилинди.

1995 йилда Alcatel телеканалнинг 49 фоиз акцияларини сотиб олади. 1997 йилга келиб бу акциялар Британиянинг хусусий телекомпанияси томонидан харид қилинади. 1999 йилда Евроньюс янгиликларини узатадиган тиллар сафига португал тилидаги теледастурлар ҳам киради.

2012 йилдан бошлаб Евроньюс ўзининг ахборотларини инглиз, пол, немис, француз, итальян, испан ва рус тилларида радио орқали эфирга узата бош­лайди. 2016 йил 20 апрелдан Африка қитъасининг 33 мамлакатида Африканьюс эфирга узатилади.

Евроньюснинг инглиз тилидаги версияси энг юқори чўққига кўтарилган. Евроньюс интернет сайтларида 14 та сайт ва 14 та тилда, Африканьюс 2 сайт ва 2 та тилда, Ютуб орқали эса 14 та саҳифа ва 14 тилда бериб борилади. Шунингдек, унинг “Facebook” ва “Twitter”даги саҳифаларида ҳам материаллари эълон қилинади.

Евроньюснинг амалдаги таҳририй низомига кўра ушбу кўп тилли янгиликлар каналининг вазифаси — “Европа бирлиги ва Ўрта ер денгизи ҳамкорлигида Европа ва дунё янгиликларини суткалик ёритиш”дан иборатдир. Бундан олдин Евроньюсда Aнгло-Саксон телеканаллари устунлик қилар эди.

Евроньюс ўзининг глобал нуфузидан фойдаланиб, Европа ва Ўрта ер денгизи сиёсий, ижтимоий ва маданий воқеликларини акс эттиришни мақсад қилиб, томошабинларга “бизнинг кўз ўнгимизда рўй бераётган тарихий ривожланишни яхшироқ англашга имкон берадиган” объектив маълумотларни тақдим этади. Бу эса чўққилар шундоқ кўз олдимизда ўсаётганидан дарак беради.

Таҳририятнинг асосий позицияси, 1993 йил январда эфирга чиққандан бери мустақиллик ва ахборотни тақдим этишда бетарафликдир: ҳар қандай сиёсий ёки иқтисодий тазйиқлардан холи бўлган таҳририят ҳар иккала томонни таъминлаган низоларда томонларини баҳоламайди ёки қўллаб-қувватламайди, уларнинг ўз фикрларини билдириш имкониятини қўллаб-қувватлайди, холос.

Евроньюс ўз дастурларида янги­ликларни шарҳлардан ажратиб туради. Телеканал ваколатининг асоси бу унинг барча нуқтаи назарларни (айниқса, сиё­сий ва диний) ҳурмат қилиш ва касбий этика нормаларига қатъий риоя қилишдир. Ҳар қандай можарони ёритишда телеканал томонларнинг бирортасини қабул қилмайди, уларнинг ҳар бирига ўз позицияларини намойиш этиш имконини беради.

Битта сюжетнинг турли тиллардаги кўринишларини таққослашда, баъзи танқидчилар русча версия гўё инглизча асл нусхадан таржима қилинган, деган нотўғри тушунчага боришмоқда. Aслида, ҳар бир янгиликнинг барча тилдаги кўринишларида параллел равишда яратилади. Баъзи материаллар асл нусхалардан таржима эмас, улар бир-бирига ўхшаш ва бир-бири билан таққосланмайди. Бундай иш тузилмаси Евроньюсга маълумот бериш тезкорлигини сақлаш билан бирга уни ўқитиш даражасига ва муайян тил аудиториясига бўлган қизиқишнинг ортишига имкон беради.

Евроньюснинг оқшом ва кундузги эшиттиришлари билан барча аудитория қамраб олинган. Бунинг сабаби шундаки, ҳар бир трансляция тилидан биттадан ёки битта журналистнинг навбати бўлган гуруҳ экрандаги матнни ёзади ва кейин “овозли ижро этувчи” видеоклипни журналист иштирокисиз олдиндан таҳрирланади. Материални тақдим этишда маълум бирхиллик, биринчи навбатда, видео кетма-кетликнинг энг қатъий тузилиши, шунингдек, барча журналистлар битта таҳририят сиёсатига амал қилиш­лари ва дунё ахборот агентликларининг бош­ланғич маълумотлари ва хабарларининг энг кам тарқалган тўпламидан келиб чиқиши таъминланади.

Евроньюс — бу ноёб телевизион ҳодиса, чунки каналда одатда ўз студияларида классик тушунчадаги телебошловчилар бўлмайди. Материалларнинг аксарияти томошабинга етказиб бериш, техник ва ижодий ходимларнинг исмларини кўрсатмасдан кадр ортида экрандаги товуш ҳамроҳлигида туҳфа этиш катта билим ва малакани талаб этади.

Евроньюс Европа воқеалари нуқтаи назаридан муҳим бўлган дунё воқеаларини ёритади. Фавқулодда вазиятлар ҳақидаги маълумотлар зудлик билан воқеа жойидан жонли эфир шаклида узатилади; доимий равишда янгиланиб турадиган янгиликлар ҳар ярим соатда эфирга узатилади ва асосий ижтимоий ва сиёсий воқеалар, молиявий янгиликлар, спорт янгиликлари, Европа маъмурлари фаолияти тўғрисидаги ҳисобот ва Европа ва дунё об-ҳаво маълумотларини ўз ичига олади.

Евроньюс 1990 йиллар охирида Россиядаги хусусий Космос-ТВ канали орқали таржимасиз эфирга берилган. Биринчи марта рус тилида 2001 йилда РТР канали орқали ёритилган. Евроньюснинг рус таҳририятида 17 нафар журналист фаолият олиб боради.

Даставвал, Евроньюснинг қароргоҳи Франциянинг Лион шаҳрига яқин Экюли деган гўшада бўлган. Айнан ўша ердаги уч қаватли бинода телеканалнинг журналистлар жамоаси барча тилларда материаллар тайёрлашган. 2015 йилда Евроньюс қароргоҳи Лионда янги бинога кўчиб ўтади. Ушбу қароргоҳ – ахборот ва янгиликлар ғиж-ғиж тўпланган ғаройиб бир макондир. Унинг корреспондентлик пунктлари эса Вашингтон, Лондон, Париж, Брюссел, Киев, Истанбул, Қоҳира, Дубай ва Пекин шаҳарларида ҳам бор.

Дирекция Президенти Филипп Кейла 2003 йилда, Бош директор Майкл Питерс 2005 йилда ўз лавозимларига тайинланган. Таҳририятнинг директори руминиялик журналист Лучиан Сарб, Бош муҳаррир эса Питер Барабасдир.

Евроньюсда ҳаммаси бўлиб 500 та дои­мий иш ўрни бўлиб, шундан 170 журналист турли мамлакатлардан келиб ишлашади. Бу ердаги журналистлар 2-3, баъзида эса 3-4 та тилни билишади. Евроньюс муҳаррирлари нуқтаи назарига кўра бундай кўп маданиятли хилма-хиллик дунёнинг турли бурчакларида бўлаётган воқеаларни мукаммал ва холис ёритишга ёрдам беради.

Евроньюс видеоматериалларни AПТН ва Реутерс хабар агентликларидан, шунингдек, Европа радиоэшиттиришлар иттифоқидан олади. Ушбу ташкилот Европа ва Ўрта ер денгизи бўйлаб жамоат телеканалларини бирлаштиради ва унинг аъзолари бир-бирлари билан материалларни баҳам кўришади. Евроньюс телеканалида тиллар сонига кўра 7 мамлакатдан 150 га яқин журналист ишласа, уларнинг барчаси битта катта хонада, янгиликлар хонасида (инглизча янги­ликлар хонасидан) ёнма-ён ишлашади. Тиллар бўйича таҳририятларга бўлиниш йўқ. Ишлаш учун бўш столга ўтирилади ва сизнинг қўшнингиз ким бўлади – араб, немис ёки португал олдиндан номаълум. Aтмосфера жуда самимий. Мулоқот асосан француз, инглиз ёки ушбу тилларнинг аралашмасидадир. Масалан, испанлар португаллар билан испан тилида гаплашишни афзал кўришади. Умуман олганда, ҳақиқий байналмилал жамоа жамланган.

Журналист учун чет элликлар билан ишлаш — бу орзу, холос. Орзу эса шундай рўёки, қанот қоққани қоққан. Қайси воқеалар эфирга узатилиши тўғрисида қарор қабул қиладиган бош муҳаррирлар ҳам турли мамлакатлардан келиб ишлашади. Уларнинг барчаси “Евроньюс” нинг собиқ журналистларидир ва ҳар бири тушуна оладиган мавзулар бор — Ироқ уруши, Яқин Шарқдаги террор хуружлари, AҚШ президентининг баё­нотлари… Евроньюс учун мавзуларнинг барчаси қизиқарли, барчаси муҳим, чунки улар тил таҳририятларидан бири учун ўта муҳимдир. Қолганлар уларни томошабинлар учун қизиқарли ва жонли қилишга ҳаракат қилади.
Кўп тилли янгиликларни ўзида жамлаган ушбу контингент модели турли мамлакатлардаги томошабинлар учун глобал янгиликларни ҳар бир минтақага мослаштиришга имкон беради. Албатта, воқеаларни кўп тилларда холис ёритишни таъминлаш жуда муҳим — ахир, тиллар фикр алмашишга ёрдам беради: Европа ва дунё олдида турган долзарб муаммоларни ҳал қилиш учун, сиз одамларнинг фикри ва минтақаларнинг овозини тингламасдан ҳал қила олмайсиз. Дунё муаммоларини билиш учун ҳар бир мамлакат билан қўшни бўлиш шарт эмас.

Нима бўлганда ҳам Евроньюс дунё воқеаларини ғалвирдан ўтказаётгани аниқ. Биз эса шунчаки томошабин бўлиб қолишга ҳаққимиз йўқ. Евроньюс ҳавосидан баҳраманд бўлиш, материалларининг ичига кириш, уларнинг энг яқин ҳамроҳига айланишимиз шарт. Зеро, кўксимизга кираётган ҳаво индексида Евроньюс каби теледастурлар бош рақамларда қолаверади.

Гўзал БЕГИМ тайёрлади.

“Hurriyat” газетасининг 2020 йил 19 август 28-сонидан олинди